Jakie składki należy mieć na uwadze, mówiąc o ubezpieczeniach społecznych? Kto podlega ubezpieczeniom społecznym obowiązkowo? Jakie składki można opłacać dobrowolnie?

Pierwszą podstawową kwestią jest to, że składki społeczne obejmują ubezpieczenie emerytalne, rentowe, wypadkowe i chorobowe – art. 1 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Druga ważna informacja, to że składki te mogą być obowiązkowe lub dobrowolne, a może się także zdarzyć że niektórych w ogóle nie możemy opłacać dobrowolnie.

Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym

Emerytalna i rentowa

W art. 6 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, określono podmioty które obowiązkowo muszą opłacać składki emerytalno – rentowe. Dokładne informacje zamieszczam poniżej.

Osoby podlegające ubezpieczeniom Termin,w jakim ubezpieczenie obowiązuje
pracownicy, z wyłączeniem prokuratorów od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia ustania tego stosunku
osoby wykonujące pracę nakładczą od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy
członkowie rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych od dnia rozpoczęcia wykonywania pracy na rzecz spółdzielni do dnia zakończenia jej wykonywania
osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług (z wyłączeniem uczniów gimnazjów, szkół ponadgimnazjalnych, szkół ponadpodstawowych lub studentami, do ukończenia 26 lat) od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy
osoby prowadzące pozarolniczą działalność od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone
osoby współpracujące z osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność od dnia rozpoczęcia współpracy przy prowadzeniu pozarolniczej działalności lub wykonywaniu umowy agencyjnej albo umowy zlecenia do dnia zakończenia tej współpracy
posłowie i senatorowie pobierający uposażenie od dnia nabycia prawa do uposażenia do dnia utraty tego prawa
posłowie do Parlamentu Europejskiego od dnia nabycia prawa do uposażenia do dnia utraty tego prawa
osoby pobierające stypendium sportowe od dnia spełnienia warunków do otrzymania stypendium, do dnia zaprzestania spełniania tych warunków
pobierający stypendium słuchaczami Krajowej Szkoły Administracji Publicznej im. Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Lecha Kaczyńskiego od dnia uzyskania statusu słuchacza do dnia utraty tego statusu
osoby wykonujące odpłatnie pracę, na podstawie skierowania do pracy, w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania od dnia rozpoczęcia wykonywania pracy do dnia zakończenia wykonywania tej pracy
osoby pobierające zasiłek dla bezrobotnych, świadczenie integracyjne lub stypendium w okresie odbywania szkolenia, stażu lub przygotowania zawodowego dorosłych, na które zostały skierowane przez powiatowy urząd pracy (tzw. osoby bezrobotne) od dnia nabycia prawa do zasiłku, świadczenia integracyjnego lub stypendium do dnia utraty prawa do nich
osoby pobierające stypendium w okresie odbywania szkolenia, stażu lub przygotowania zawodowego dorosłych, na które zostały skierowane przez inne niż powiatowy urząd pracy podmioty kierujące na szkolenie, staż lub przygotowanie zawodowe dorosłych od dnia nabycia prawa do stypendium do dnia utraty prawa do niego
osoby pobierające stypendium na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy w okresie odbywania studiów podyplomowych od dnia nabycia prawa do stypendium do dnia utraty prawa do niego
duchowni od dnia przyjęcia do stanu duchownego do dnia wystąpienia z tego stanu, a w przypadku alumnów seminariów duchownych, nowicjuszów, postulantów i juniorystów – od dnia ukończenia 25 lat
żołnierze niezawodowi pełniący czynną służbę wojskową, z wyłączeniem żołnierzy pełniących służbę kandydacką od dnia powołania lub skierowania do tej służby do dnia zwolnienia z tej służby
osoby odbywające służbę zastępczą od dnia wykonywania służby, do dnia jej zakończenia
funkcjonariusze Służby Celnej od dnia nawiązania stosunku służby do dnia zwolnienia ze służby
osoby przebywające na urlopach wychowawczych lub pobierającymi zasiłek macierzyński albo zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego od dnia rozpoczęcia przebywania na tych urlopie, do dnia zakończenia pod warunkiem, że nie ma innego tytułu do ubezpieczenia
osoby pobierające świadczenia socjalne wypłacane w okresie urlopu oraz osobami pobierającymi zasiłek socjalny wypłacany na czas przekwalifikowania zawodowego i poszukiwania nowego zatrudnienia od dnia nabycia prawa do świadczenia do dnia utraty tego prawa
osoby pobierające wynagrodzenie przysługujące w okresie korzystania ze świadczenia górniczego albo w okresie korzystania ze stypendium na przekwalifikowanie od dnia nabycia prawa do świadczenia do dnia utraty tego prawa
osoby pobierające świadczenie szkoleniowe wypłacane po ustaniu zatrudnienia od dnia nabycia prawa do świadczenia szkoleniowego do dnia utraty tego prawa
członkowie rad nadzorczych wynagradzanymi z tytułu pełnienia tej funkcji od dnia powołania na członka rady nadzorczej do dnia zaprzestania pełnienia tej funkcji

Osobom, które nie spełniają warunków do objęcia tymi ubezpieczeniami obowiązkowo mogą dobrowolnie się do nich zgłosić dobrowolnie. Prawo takie mają na przykład osoby wykonujące czynności w ramach umowy o dzieło.

Objęcie dobrowolnymi ubezpieczeniami emerytalnym, rentowymi następuje od dnia wskazanego we wniosku o objęcie tymi ubezpieczeniami, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym wniosek został zgłoszony. Natomiast ubezpieczenia te ustają od dnia :

  • od dnia wskazanego we wniosku o wyłączenie z tych ubezpieczeń, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym wniosek został złożony,
  • od pierwszego dnia miesiąca kalendarzowego, za który nie opłacono w terminie składki należnej na to ubezpieczenie,
  • od dnia ustania tytułu podlegania tym ubezpieczeniom.

Stanowi o tym art. 14 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Wypadkowa

Art. 12 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych wskazuje, że obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu podlegają osoby podlegające ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym obowiązkowo.

Ustawodawca określił grupę osób wyłączonych ubezpieczenia wypadkowego. Są to mianowicie:

  • bezrobotni pobierający zasiłek dla bezrobotnych lub świadczenie integracyjne,
  • posłowie do Parlamentu Europejskiego,
  • osoby wykonujące pracę nakładczą,
  • żołnierze niezawodowymi pełniący czynną służbę wojskową,
  • osoby przebywające na urlopach wychowawczych lub pobierające zasiłek macierzyński albo zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego,
  • osoby pobierające świadczenia socjalne wypłacane w okresie urlopu oraz osobami pobierającymi zasiłek socjalny wypłacany na czas przekwalifikowania zawodowego i poszukiwania nowego zatrudnienia,
  • osoby pobierające wynagrodzenie przysługujące w okresie korzystania ze świadczenia górniczego albo w okresie korzystania ze stypendium na przekwalifikowanie,
  • osoby pobierające świadczenie szkoleniowe wypłacane po ustaniu zatrudnienia,
  • członkowie rad nadzorczych wynagradzanymi z tytułu pełnienia tej funkcji.

Chorobowa

Odnosząc się do art. 11 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych należy zaważyć, że obowiązkowo tą składkę muszą opłacać :

  • pracownicy, z wyłączeniem prokuratorów,
  • członkowie rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych,
  • osoby odbywające służbę zastępczą.

Co istotne, dobrowolnie do ubezpieczenie chorobowego mogą zgłosić się osoby podlegające ubezpieczeniom emerytalny i rentowym obowiązkowo z tytułu :

  • pracy nakładczej,
  • umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług,
  • prowadzenia pozarolniczej działalność,
  • współpracy przy prowadzeniu pozarolniczej działalności,
  • wykonywania odpłatnej pracy, na podstawie skierowania do pracy, w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania,
  • wykonywania posługi duchownej.

Terminy podlegania do ubezpieczenia, są takie same jak w przypadku składek emerytalnej i rentowej.

Warto zwrócić uwagę, że dobrowolnie do ubezpieczenia chorobowego nie mogą zgłosić się na przykład osoby wykonujące czynności w ramach umowy o dzieło, gdyż dla nich składki emerytalne i rentowe są dobrowolne.

Matematyk, który ma ukończone studia w zakresie doradztwa podatkowego, zajmujący się księgowością i kadrami. Obecnie rozwiewa wątpliwości księgowych i przedsiębiorców na szkoleniach, webinarach i artykułach na blogach inFakt. W przystępny sposób opisuje trudne przypadki, które zna między innymi z prywatnej praktyki.